Door Redactie Poseidon · Inhoudelijk beoordeeld door Hans Buitelaar.
Een voorrangsregel kun je pas goed toepassen als je de situatie herkent. Welk reglement geldt, welke schepen naderen elkaar en houden ze stuurboordzijde? Alleen “motor wijkt voor zeil” onthouden is niet genoeg. Ook wanneer een ander moet uitwijken, blijf je een aanvaring voorkomen.
Begin met het vaargebied
Op veel Nederlandse binnenwateren geldt het Binnenvaartpolitiereglement (BPR). Op onder meer Waal, Lek en de Rijnvaarwegen geldt het Rijnvaartpolitiereglement (RPR). Er zijn daarnaast andere plaatselijke regelingen. Bepaal daarom bij je routevoorbereiding welk reglement van toepassing is. BPR · RPR
Dit artikel legt enkele beginselen uit voor kleine schepen in gewone BPR-situaties. Bijzondere seinen, een vaarweg die je in- of uitvaart, oplopen en plaatselijke voorschriften kunnen de beoordeling veranderen. Een beroepsschipper kan niet altijd aan jouw verwachting voldoen: afmetingen, diepgang, stroming en zicht beperken zijn mogelijkheden.
Kijk naar stuurboordzijde én naar het verkeer
Houd de stuurboordzijde van het vaarwater wanneer de situatie dat vraagt en toelaat. In BPR-ontmoetingsregels speelt het volgen van die zijde een belangrijke rol. Maar maak daar geen onbeperkt “ik hoef nooit uit te wijken” van. Blijf controleren of de andere schipper jou ziet en of het passeren werkelijk veilig kan.
Kijk verder vooruit dan alleen naar het schip direct voor je. Denk ook aan een afvarende boot achter een brug, een overstekende veerpont en de ruimte waar je na een uitwijking terechtkomt.
Wat betekent klein of groot?
In het BPR is een klein schip in beginsel korter dan 20 meter. De definitie kent uitzonderingen: bepaalde sleepboten, veerponten, passagiersschepen en vissende schepen kunnen ook bij een kleinere lengte buiten die categorie vallen. Alleen met je ogen schatten of een boot “klein lijkt” is dus niet voldoende. BPR, artikel 1.01
Kleine schepen geven grote schepen de benodigde ruimte. De precieze BPR- en RPR-regels verschillen; pas een eenvoudig schema niet zonder controle op een andere vaarweg toe. Gebruik de uitleg van Varen doe je Samen naast de regels van jouw vaargebied.
Kleine schepen onderling: drie leersituaties
Deze tabel veronderstelt gevaar voor aanvaring en geen bijzondere voorrangsregel, afwijkend sein of doorslaggevende stuurboordzijsituatie. Het zijn herkenningsvoorbeelden, geen volledige samenvatting van alle ontmoetingsregels.
| Situatie | Basisreactie onder die voorwaarden |
|---|---|
| Twee kleine motorboten op tegengestelde koersen | Beide wijken naar stuurboord uit |
| Twee kleine motorboten met kruisende koersen | De boot die de ander aan stuurboord heeft, wijkt uit |
| Twee kleine zeilschepen met de zeilen over verschillende zijden | Het schip met het zeil over stuurboord wijkt voor het schip met het zeil over bakboord |
Zo lees je de tekeningen: de bootvorm toont de vaarrichting; de pijlen in de motorbootbeelden tonen de reactie. Pas ze alleen toe onder de voorwaarden boven de tabel. Ze geven geen volledige route of afstand weer.
Zeilen beide kleine schepen over dezelfde boeg, dan wijkt in de gewone kruisende situatie het loefwaartse schip voor het lijwaartse. Loef is de kant waar de wind vandaan komt; lij is de kant waar de wind naartoe gaat. Bekijk altijd eerst of de situatie werkelijk binnen deze regel valt. BPR, hoofdstuk 6
Een kleine motorboot wijkt in de toepasselijke onderlinge ontmoetingsregels voor een klein zeilschip of een door spierkracht voortbewogen schip. Ook dat is geen vrijbrief voor een zeiler om bijvoorbeeld zonder meer een vaargeul over te steken. Een jacht dat met de motor voortstuwt, behandel je niet als een uitsluitend zeilend schip omdat het zeil nog omhoog staat.
Oefenvraag: waarom is alleen “rechts” niet genoeg?
Je ziet twee kleine motorboten die elkaar bijna recht van voren naderen. Er is ruimte om veilig te passeren en er spelen geen bijzondere regels. Wacht één boot totdat de andere voorrang geeft?
Bekijk het antwoord
Nee. In deze leersituatie wijken beide naar stuurboord uit. “Wie van rechts komt” hoort bij kruisende koersen, niet bij deze tegengestelde ontmoeting. Benoem dus eerst het soort ontmoeting en kies pas daarna de regel.
Dit is een eigen leervoorbeeld van Poseidon, geen officiële CBR-examenvraag.
Zo oefen je begrip
Betrek ook de ligging van de vaargeul in je beoordeling. De uitleg over betonning en vaarwegmarkering helpt je de markeringen te verbinden met je positie op de kaart.
Teken bij een oefensituatie de koers van beide schepen, de rechterzijde van het vaarwater en eventueel de wind. Verander daarna één gegeven: hetzelfde plaatje kan een andere uitkomst krijgen wanneer een boot aan stuurboordzijde vaart of de andere onder motor in plaats van onder zeil vaart.
Leg hardop uit waarom een regel geldt. Kun je alleen het goede antwoord aanwijzen, maar niet vertellen welke voorwaarde doorslaggevend is? Herhaal dan die voorwaarde. In de KVB1-cursus combineer je theorie met oefeningen; de begrippen van een boot helpen je situaties nauwkeurig te beschrijven.